Bir işletme kurarken veya mevcut faaliyetlerinizi yürütürken karşılaştığınız en kritik sorulardan biri şudur: "İşletmenizin sektörel kimliği nedir?" Tıpkı bireylerin T.C. kimlik numaraları gibi, her işletmenin de uluslararası standartlarda bir kimlik numarası vardır. Avrupa Topluluğu’nda Ekonomik Faaliyetlerin İstatistiki Sınıflandırılması anlamına gelen NACE kodu, şirketinizin resmi kayıtlardaki parmak izidir.
Pek çok işveren, NACE kodunu sadece tescil aşamasında kullanılan bir "formalite" olarak görse de bu altılı faaliyet kodu aslında şirketinizin geleceğini belirler. Yanlış seçilmiş bir kod; sadece hatalı bir SGK prim oranı anlamına gelmez. Aynı zamanda kaçırılan devlet teşvikleri, belediye ruhsat uyumsuzlukları ve hatta ağır idari para cezalarıyla karşı karşıya kalmanıza neden olabilir.
Özellikle 2025 yılındaki "Rev.2.1" güncellemesiyle birlikte, faaliyetlerinizin güncel mevzuata uygunluğunu kontrol etmek artık bir seçenek değil, zorunluluktur. Peki, NACE kodunuzu nasıl sorgularsınız? Tehlike sınıfınız maliyetlerinizi nasıl etkiler? Bir hata durumunda ne yapmalısınız?
İşte işletmenizin güvenliğinden finansal teşviklerine kadar her adımı etkileyen 50 maddelik dev NACE rehberi:
Temel Tanımlar ve Başlangıç:
1. NACE Nedir? Avrupa Topluluğu’nda Ekonomik Faaliyetlerin İstatistiki Sınıflandırılması anlamına gelen uluslararası bir kodlama sistemidir.
2. Kodun Amacı: Ekonomik faaliyetlerle ilgili istatistik üretilmesi ve dünya standartlarında karşılaştırma yapılmasıdır.
3. Türkiye'deki Uygulama: AB uyum çalışmaları kapsamında ülkemizde 2005 yılından itibaren zorunlu olarak kullanılmaya başlanmıştır.
4. Kimlik Numarası Gibi: İşletmenizin resmi kayıtlardaki sektörel kimliğidir.
5. Altılı Faaliyet Kodu: Toplam 6 haneden oluştuğu için piyasada bu isimle de anılır.
6. Hiyerarşik Yapı: Kodlar genelden özele doğru (Sektör > Bölüm > Grup > Sınıf) detaylanır.
7. İlk İki Hane: İş yerinin genel faaliyet sınıflandırmasını (Örn: İnşaat) temsil eder.
8. Son Dört Hane: İşin alt detaylarını ve tam uzmanlık alanını (Örn: İkamet amaçlı olmayan bina inşaatı) belirtir.
9. ISIC Uyumu: Kodlar, dünya genelindeki "Uluslararası Standart Sanayi Sınıflandırması" (ISIC) ile tam uyumludur.
Kuruluş ve Edinme Süreci:
10. Tescil Aşamasında Başlar: İş yerini Ticaret Odası’na kaydettirmeden önce doğru NACE kodunun belirlenmesi kritik bir adımdır.
11. Otomatik Atama: Şirket kuruluşu sırasında Ticaret Sicil Müdürlüğü tarafından faaliyet alanınıza uygun kod atanır.
12. Vergi Dairesi Onayı: Vergi dairesine başvurulduğunda, beyan edilen işe göre sistemde NACE kodunuz tanımlanır.
13. Zorunluluk: Faaliyet alanı fark etmeksizin şirket kurarken NACE kodu bildirmek yasal bir zorunluluktur.
14. Muhasebe Desteği: Kod seçiminde hata yapmamak için mali müşavirlerden destek alınması önerilir.
Kod Sorgulama Yöntemleri:
15. SGK Sicil Numarası: 26 haneli SGK numaranızın 2. hanesinden başlayıp 7. hanesine kadar olan 6 rakam sizin NACE kodunuzdur.
16. Vergi Levhası: Levhada yer alan "Ana Faaliyet Kodu ve Adı" bölümündeki 6 hane NACE kodunu gösterir.
17. e-Devlet: "İşyeri Nace Değişiklik Talep" veya "Vergi Mükellefiyeti" ekranlarından sorgulama yapılabilir.
18. Ticaret Odası Kayıtları: Bağlı olduğunuz odanın web sitesindeki "Üye Bilgi Sorgulama" ekranından firmanızın koduna ulaşabilirsiniz.
19. Mevzuat Sorgusu: mevzuat.gov.tr adresinde "İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği" ekindeki listeden (EK-1) iş kolunuzu aratarak kodu bulabilirsiniz.
Tehlike Sınıfları ve Kriterler:
20. İSG İlişkisi: İş yerindeki güvenlik önlemleri, NACE koduna bağlı olan tehlike grubuna göre şekillenir.
21. Üç Ana Grup: İş yerleri Az Tehlikeli, Tehlikeli ve Çok Tehlikeli olmak üzere 3 sınıfa ayrılır.
22. Az Tehlikeli Sınıf: Büro hizmetleri, perakende ticaret, oteller ve okullar bu gruptadır.
23. Tehlikeli Sınıf: İmalat, metal işleme, tekstil üretimi ve kuaför gibi işleri kapsar.
24. Çok Tehlikeli Sınıf: Maden, tersane, hastane ve inşaat faaliyetleri bu grupta yer alır.
25. "Asıl İş" Kuralı: Tehlike sınıfı belirlenirken sadece "asıl faaliyet" temel alınır.
26. En Yüksek Risk Esası: Birden fazla asıl iş yürütülüyorsa, sınıfı en yüksek tehlikeli olan iş belirler.
27. Kuruluş Amacı: Ana iş konusunda tereddüt varsa, işletmenin resmi kuruluş amacına bakılarak sınıf belirlenir.
Değişiklik ve Güncelleme Süreçleri:
28. Dinamik Yapı: İş dünyası değiştikçe yürütülen asıl faaliyet de değişebilir; bu durum kodun güncellenmesini gerektirir.
29. Bildirim Süresi: Faaliyet değişikliği durumunda işveren bunu en geç 1 ay (30 gün) içinde Bakanlığa bildirmelidir.
30. İtiraz Hakkı: İş yeri tehlike sınıfına yapılan itirazlar Bakanlıkça incelenir ve gerekirse yerinde denetim yapılır.
31. Uyum Süresi: Denetimle tehlike sınıfı değişen işletme, yeni sınıfın gereklerini 90 gün içinde tamamlamalıdır.
32. Mersis Üzerinden Değişiklik: Kod değişikliği talepleri MERSİS sistemi üzerinden online olarak başlatılabilir.
33. Vergi Dairesi Dilekçesi: Vergi levhasındaki hatalar için vergi dairesine yazılı dilekçe verilmesi gerekir.
34. Yargı Kararları: Bazı spesifik işlerin tehlike sınıfı Danıştay gibi yüksek mahkeme kararlarıyla güncellenebilir.
35. 2025 Güncellemesi: NACE kodları 2025 yılında "Rev.2.1" güncellemesiyle revize edilmiştir; bu güncel listeyi takip etmek önemlidir.
Sayılarla NACE Kodları:
36. Kaç Kod Alınabilir? Bir şirketin 1 ana kodu ve en fazla 4 yardımcı kodu olabilir (Toplam 5 kod).
37. E-Ticaret Kodu: E-ticaret için tek bir kod yoktur; satılan ürüne göre genellikle "47.91" ile başlayan kodlar kullanılır.
38. Bakkal ve Marketler: Perakende ticaret sınıfında "47.11.01" koduyla tanımlanır.
39. Gayrimenkul: Emlak ofisleri "68.31.01" koduyla faaliyet gösterir.
40. Mali Müşavirlik: Muhasebe ve denetim faaliyetleri "69.20.01" koduyla sınıflandırılmıştır.
Önemli Sonuçlar ve Riskler:
41. İSG Uzmanı Ataması: Tehlikeli sınıfta en az B sınıfı, çok tehlikeli sınıfta ise A sınıfı uzman zorunluluğu vardır.
42. SGK Prim Oranları: Sigorta prim oranları (özellikle iş kazası ve meslek hastalığı) NACE koduna göre değişir.
43. Devlet Teşvikleri: KOSGEB ve TÜBİTAK gibi kurumlar, destekleri belirli NACE kodlarına göre tanımlar.
44. Banka Kredileri: Bankalar kredi değerlendirmesinde sektör riskini NACE kodunuz üzerinden analiz eder.
45. SGK Cezaları: Yanlış kod nedeniyle eksik ödenen primler ağır idari para cezalarına yol açabilir.
46. Ruhsat Uyumsuzluğu: Belediye ruhsatı ile NACE kodu arasındaki uyumsuzluk işletme kapatma riskine neden olabilir.
47. Vergi Muafiyetleri: Bazı sektörlere tanınan vergi avantajları doğrudan NACE kodu üzerinden tanımlanır.
48. Gümrük ve İhracat: Avrupa ülkeleriyle yapılan ticarette doğru NACE koduna sahip olmak bir zorunluluktur.
49. Meslek Grubu Seçimi: Ticaret odasındaki meslek komitelerine katılım ve oy hakkı NACE kodunuzla belirlenir.
50. Son Adım - Sürekli Kontrol: Faaliyetleriniz geliştikçe yasal risklerden kaçınmak için kodunuzu her yıl kontrol etmeyi unutmayın.
Not: Bu rehber genel bilgilendirme amaçlı olup, güncel mevzuat değişiklikleri için resmi kaynakların (mevzuat.gov.tr) takip edilmesi önerilir.
Kaynaklar:
* https://gemini.google.com
* https://www.dopigo.com/nace-kodu
* https://isgbys.com/blog/nace-kodu-nedir
* https://www.meadify.com/nace-kodu-nedir
* https://blog.inkaik.com/nace-kodu-nedir
* https://www.nilvera.com/nace-kodu-nedir-ne-ise-yarar
* https://isbasi.com/blog/nace-kodu-nedir-ve-ne-ise-yarar
* https://bizimhesap.com/blog/nace-kodu-nedir-ne-ise-yarar
* https://www.ardventure.com.tr/nace-kodu-nereden-ogrenilir
* https://www.uyumsoft.com/blog/nace-kodu-nedir-ne-ise-yarar
* https://www.innova.com.tr/blog/nace-kodu-nedir-ne-ise-yarar
* https://www.edanisman.com/blog/icerik/nace-kodu-nedir-ne-ise-yarar
* https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/yonetmelik/9.5.16909-Ek.xlsx
* https://www.mento.org.tr/tr/nd/IsyerI-nace-kodu-nedIr-ne-Ise-yarar_535255
* https://szutestosgb.com.tr/nace-kodu-nedir-isletmeniz-icin-neden-onemlidir
* https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=16909&MevzuatTur=9&MevzuatTertip=5
* https://www.kolaybi.com/blog/nace-kodu-nedir-nace-kodu-sorgulama-nace-kodu-listesi
* https://oderopay.com.tr/blog/musteri-deneyimi-rehberi/e-ticaret-nace-kodu-nedir-ne-ise-yarar
* https://www.mehmetkocak.com/2024/10/yayinlarimiz/haber/isyeri-nace-kodu-iskolu-analizi-ve-isyeri-sicil