Modern İSG yaklaşımında uzman tek başına çalışan bir kontrolör değildir; organizasyon içindeki farklı roller arasında koordinasyonu sağlayan bir sistem yöneticisidir.
Bu yazıda iş güvenliği uzmanının dört temel görevini, işyerinde fiilen nasıl yürüttüğünü kronolojik sırayla inceleyeceğiz:
-
Kaza ve meslek hastalığı değerlendirmeleri
- Yıllık çalışma planı hazırlama
- İSG kurulu ile çalışma
- Çalışan temsilcisi ve destek elemanlarıyla iş birliği
1. Günlük Operasyonun Başlangıcı: Kaza ve Meslek Hastalığı Yönetimi
İş Güvenliği Uzmanı + İşyeri Hekimi = Risk Yönetim Ekibi
İSG sisteminin kalbi kaza sonrası yazılan raporlar değildir.
Kalbi, kazadan sonra yapılan doğru analizdir.
Olay Sonrası İlk 24 Saat Süreci
Bir iş kazası meydana geldiğinde uzmanın yapacağı ilk şey tutanak yazmak değildir.
Doğru sıralama:
-
Çalışanın sağlık durumu
- Alanın güvenli hale getirilmesi
- Delillerin korunması
- Hekim değerlendirmesi
- Teknik inceleme
Örnek 1 — Pres Makinesinde El Sıkışması
Görünen neden:
Operatör dikkatsizliği
Uzman + hekim incelemesi sonrası gerçek nedenler:
Alınan Önlemler
-
Çift el kumanda sistemi
- Vardiya düzeni değişikliği
- Anti-vibrasyon eldiven
- Gürültü bariyeri
📌 Önemli fark:
Çalışan değiştirilmedi → sistem değiştirildi.
Meslek Hastalığı Değerlendirmesi Örneği
Senaryo: Boyun ve omuz ağrıları artıyor
Hekim raporları inceler → aynı bölüm
Uzman saha incelemesi yapar:
-
Monitör yükseklikleri farklı
- Sandalye sabit
- Mola yok
Ortak karar
Ergonomik risk
Önleyici faaliyet
-
Ayarlanabilir sandalye
- Ekran yükseltici
- 45 dakikada 5 dk mola
3 ay sonra:
Revir başvuruları %60 azalır
Önleyici Faaliyet Planı Nasıl Oluşturulur?
Her önlem şu 5 soruya cevap vermelidir:
2. Orta Vadeli Yönetim: Yıllık Çalışma Planının Hazırlanması
Kaza analizleri tamamlandıktan sonra sistem bir üst seviyeye geçer:
Reaktif yönetim → Proaktif yönetim
Burada iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi birlikte yıllık çalışma planı hazırlar.
Plan Neye Göre Hazırlanır?
Plan rastgele yazılmaz. 5 veri kaynağı kullanılır:
-
Kaza kayıtları
- Ramak kala bildirimleri
- Sağlık muayeneleri
- Ortam ölçümleri
- Mevzuat periyotları
Örnek Planlama Süreci
Veri:
-
Gürültü yüksek
- Forklift olayları artıyor
- Bel ağrıları artmış
Yönetici Bakış Açısı
Doğru plan şu soruya cevap verir, Bu yıl hangi kazayı yaşamayacağız?
3. Organizasyon Yönetimi: İSG Kurulu ile Çalışma
İSG kurulu toplantıları çoğu işyerinde formalite sanılır.
Aslında şirketin risk yönetim toplantısıdır.
Uzman burada rapor okuyan kişi değil, karar hazırlayan kişidir.
Kurulda Kim Ne Yapar?
Gerçek Bir Kurul Kararı Örneği
Sorun: Depoda sürekli çarpma olayları
Toplantı sonucu:
-
Raf yerleşimi değişti
- Yaya yolu ayrıldı
- Hız limiti getirildi
2 ay sonra, olay sayısı sıfır
Kurulun Amacı
Toplantı yapmak değil, karar almak ve uygulamaktır
4. Sahadaki Güç: Çalışan Temsilcisi ve Destek Elemanları
İSG uzmanının gözü sahada değildir. Sahadaki göz: çalışan temsilcisidir.
Çalışan Temsilcisi ile İş Birliği
Uzman haftada bir tur yapar, Çalışan temsilcisi her gün sahadadır
Örnek
Temsilci bildirir:
Gece vardiyası merdiven karanlık
Uzman ölçer → lux düşük
Bakım → aydınlatma ekler
Kaza oluşmadan önlenir
Destek Elemanları ile İş Birliği (Acil Durum Ekibi)
Tatbikat günü gerçek durum ortaya çıkar.
Örnek
Yangın tatbikatında:
-
kimse tüpü açamadı
- herkes birbirine baktı
Sonuç:
Teori değil uygulama eğitimi verildi
Tüm Sürecin Kronolojik Özeti
-
Kaza olur → uzman + hekim analiz yapar
- Önlemler belirlenir → takip edilir
- Veriler toplanır → yıllık plan hazırlanır
- Kurul karar alır → organizasyon uygular
- Temsilci ve ekipler sahada uygular → sistem yaşar
Sonuç
İş güvenliği uzmanının görevi evrak hazırlamak değildir.
Gerçek görev:
-
Analiz etmek
- Koordine etmek
- Yönetime yol göstermek
- Çalışanı sürece katmak
İSG bir kişinin değil, organizasyonun performansıdır.
- Uzman sistemi kurar
- Hekim doğrular
- Yönetim uygular
- Çalışan yaşatır
İş birliği yoksa iş güvenliği yoktur.
1. İş Güvenliği Artık Bir Departman Değil, Bir Yönetim Sistemidir
- Üretim yönetimi,
- İnsan kaynakları,
- Kalite,
- Bakım,
- Satın alma,
- Üst yönetim, ile birlikte yürütülen kurumsal bir yönetim sistemidir.
Türkiye’de 2012 yılında yürürlüğe giren 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile birlikte iş güvenliği; reaktif (kaza sonrası) yaklaşımdan önleyici (proaktif) modele dönüştürülmüştür.
Kanunun temel felsefesi: Riskleri önceden belirle, önlemleri planla, sürekli iyileştir.
Bu nedenle iş güvenliği uzmanı artık tek başına çalışan bir kontrol görevlisi değil, organizasyonu yönlendiren bir koordinatördür.
2. İş Güvenliği Uzmanının Hukuki Rolü
İş güvenliği uzmanının görevleri ayrıntılı olarak İş Güvenliği Uzmanlarının Görev Yetki Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik kapsamında tanımlanmıştır.
Bu yönetmeliğe göre Uzman;
- Danışman,
- Rehber,
- Koordinatör,
- Denetleyici,
- Raporlayıcıdır.
⚠️ Kritik nokta:
3. Kronolojik Olarak İş Güvenliği Uzmanının İş Birliği Süreci
Bir iş güvenliği uzmanının işyerindeki faaliyetleri rastgele değil, planlı ve döngüsel ilerler.
Bu döngüyü 6 aşamada inceleyelim:
- Tanıma (Analiz)
- Planlama
- Uygulama
- İzleme
- Düzeltme
- Sürekli iyileştirme
Her aşama farklı birimlerle aktif iş birliği gerektirir.
4. Aşama 1 - İşyerini Tanıma (İlk Gün Süreci)
İş Birliği Yapılan Birimler
- Üst yönetim
- İnsan kaynakları
- Üretim sorumluları
- Bakım departmanı
- Çalışan temsilcileri
Yapılan Çalışmalar:
4.1 Organizasyon Analizi
Uzman ilk olarak organizasyon yapısını öğrenir:
Örnek:
Bir fabrikada pres bölümünde 3 vardiya çalışılıyor ancak bakım personeli sadece gündüz vardiyasında bulunuyor → Bu durum gece vardiyası için risk oluşturur.
4.2 Tehlike Sınıfı Tespiti
Yanlış tehlike sınıfı = yanlış süre + yanlış planlama
Örnek:
- Ofis → Az tehlikeli
- Metal işleme → Çok tehlikeli
5. Aşama 2 - Risk Değerlendirmesi (Temel İş Birliği Süreci)
Kanuna göre işyerinin merkez yükümlülüğü risk değerlendirmesidir.
Kimlerle Yapılır?
- Üretim sorumlusu
- Usta başı
- Çalışan temsilcisi
- Bakım personeli
- İşyeri hekimi
Örnek Uygulama
Makine pres hattı:
Risk değerlendirmesi masa başında yapılmaz, sahada yapılır.
6. Aşama 3 - Planlama (İSG Yıllık Planı)
Uzman burada yönetsel role geçer.
İş Birliği Yapılan Birimler
- İnsan kaynakları
- Satın alma
- Eğitim birimi
- Üretim planlama
Örnek
Risk: Forklift çarpması
Plan:
7. Aşama 4 - Uygulama (Sahadaki Gerçek İSG)
Bu aşama en kritik iş birliği aşamasıdır.
7.1 İnsan Kaynakları ile İş Birliği
Eğitimler:
- İşe giriş eğitimi
- Periyodik eğitim
- Yüksekte çalışma
- Yangın
Örnek:
Yeni işe giren personel üretime verilmeden önce eğitim kaydı yapılmalıdır.
7.2 Satın Alma ile İş Birliği
Kişisel koruyucu donanım yanlış alınırsa sistem çöker.
7.3 Bakım ile İş Birliği
Makine güvenliği = bakım planı
Örnek:
- Acil stop çalışmıyor
- Koruyucu kapağı sökülmüş
Uzman talimat yazar, bakım uygular.
8. Aşama 5 - İzleme ve Denetim
Denetim ceza kesmek değildir, davranış geliştirmektir.
Kullanılan yöntemler
- Saha turu
- Davranış gözlemi
- Kontrol listesi
Örnek
Her gün aynı çalışan baret takmıyor → disiplin değil, kök neden analizi yapılır:
- Sıcak
- Ağır
- Uygun değil
Sonuç: yeni model baret alınır → uyum %90 artar
9. Aşama 6 - Kaza ve Olay Yönetimi
İş kazası olduğunda uzmanın görevi, suçlu bulmak değildir.
Amaç: tekrarını önlemek
İş Birliği
- Yönetim
- Çalışan
- Bakım
- Hekim
Örnek Analiz
Çalışan merdivenden düştü.
10. Acil Durum Yönetimi
Acil durumlar ekip işidir.
Kurulan ekipler:
- Yangın
- Kurtarma
- İlk yardım
- Tahliye
Tatbikat yapılmazsa plan geçersizdir.
Örnek:
Tatbikatta çalışanlar toplanma yerini bilmiyor → plan revize edilir.
11. Yönetimle İletişim (En Kritik İş Birliği)
Uzman teknik konuşmaz, yönetici diliyle konuşur.
12. İSG Kültürü Oluşturma
İSG kültürü emirle oluşmaz.
- Liderlik
- Eğitim
- Katılım
- Ödül
Örnek:
En güvenli bölüm aylık ödül → rekabet → davranış değişimi
13. Sürekli İyileştirme (Profesyonel Uzman Seviyesi)
Olgun organizasyonda uzman:
- Veri analiz eder
- KPI belirler
- Trend takip eder
Örnek KPI:
- Ramak kala sayısı ↑ = iyi
- Kaza sayısı ↓ = sonuç
14. Modern İş Güvenliği Uzmanının Rolü
Artık uzman;
- Sahada denetçi değil
- Yönetimde danışman
- Organizasyonda değişim lideridir
15. Sonuç - İş Birliği Olmadan İSG Olmaz
İş güvenliği uzmanı tek başına güvenlik sağlayamaz.
Başarılı sistem:
- Yönetim destekler
- Çalışan katılır
- Birimler birlikte çalışır
- Uzman koordine eder