Dijital Adli Bilişim - Dijital Delil Bilgisayarın Dışına Çıktığında: İnternet, Android, Bulut ve Şifreli Verilerin Peşinde

Bir kurumda önemli bir belgenin artık bilgisayarda bulunmadığını düşünün. Dosyanın daha önce kullanıldığına ilişkin bazı Windows kayıtları var. Ancak belgenin nereye gittiği bilinmiyor.

Bilgisayarın tarayıcı geçmişinde bir bulut depolama hizmeti görülüyor. Kullanıcının Android telefonunda da aynı hizmetin uygulaması bulunuyor. Üstelik bilgisayarın diski BitLocker ile şifrelenmiş.

Şimdi çok önemli bir soruyla karşı karşıyayız: Dijital delil tek bir cihazda değil, birden fazla sistemde bulunduğunda olayın gerçeğine nasıl ulaşabiliriz?

Günümüzde bir dosyanın bilgisayarda oluşturulması, buluta yüklenmesi, başka cihazda açılması ve daha sonra silinmesi mümkündür.

Bu işlemlerin tamamı aynı yerde kaydedilmez. Her sistem kendi çalışma kurallarına göre farklı izler oluşturabilir. Dolayısıyla modern dijital adli inceleme, bazen tek bir bilgisayarın diskini incelemekten çok daha fazlasını gerektirir.

Bir web sitesine girilmiş olması, dosya gönderildiği anlamına gelir mi?

İncelemenin ilk aşamasında tarayıcı geçmişine bakıldığını düşünelim. Kullanıcının bir bulut depolama hizmetine ait web sayfasını ziyaret ettiği görülüyor. Bu bulgu değerli olabilir. Ancak hemen "Gizli dosya buluta yüklendi" sonucuna ulaşmak doğru değildir.

  • Bir web sitesinin açılması, o hizmette gerçekleştirilen bütün işlemleri açıklamaz.
  • Kullanıcı yalnızca hesabını kontrol etmiş olabilir.
  • Bir dosya indirmiş olabilir.
  • Bulut depolama alanındaki klasörleri görüntülemiş olabilir.
  • Ya da gerçekten dosya yüklemiş olabilir.

Bu ihtimallerin hepsi farklıdır ve mümkün olduğunca ayrı kayıtlarla araştırılmalıdır.

Tarayıcılar geriye hangi bilgileri bırakabilir?

Modern tarayıcılar, yapılandırmalarına ve kullanılan sürüme bağlı olarak çeşitli veriler saklayabilir. Ziyaret edilen adresler, belirli indirme kayıtları, önbellek ve oturumla ilişkili bilgiler bunlara örnektir.

Chrome ve Edge gibi Chromium tabanlı tarayıcıların bazı geçmiş bilgileri SQLite veri tabanlarında tutulur. Ancak tarayıcı geçmişi, internet üzerindeki her işlemi kaydeden eksiksiz bir kamera değildir.

  • Bir kullanıcı farklı tarayıcı profilleri kullanabilir.
  • Geçmiş kayıtları temizlenmiş olabilir.
  • Gizli gezinme davranışları farklı kayıtlar oluşturabilir.
  • Bazı bilgiler tarayıcı dışındaki uygulamalar tarafından işlenmiş olabilir.

Ayrıca bir sayfanın geçmişte bulunması, kullanıcının sayfadaki bütün içeriği dikkatlice okuduğunu kanıtlamaz.

Bir indirme kaydı neyi gösterir?

Tarayıcıdaki indirme kaydı, belirli dosyanın indirilmesiyle ilişkili bilgiler sağlayabilir. Fakat dosyanın indirilmesi, onu başka bir sisteme yüklemekle aynı işlem değildir. Veri hareketinin yönü önemlidir.

Bir dosyanın yerel bilgisayara gelmesiyle bilgisayardan dışarı gönderilmesi teknik olarak farklı olaylardır. Bu nedenle dosya sızıntısı incelemesinde tarayıcı geçmişinin yanında hizmet kayıtları ve mevcutsa uygun ağ bilgileri de değerlendirilebilir.

Bulut hizmeti olay hakkında ne anlatabilir?

İncelemenin ikinci aşamasında bulut hesabının etkinlik kayıtlarının bulunduğunu varsayalım. Bazı bulut hizmetleri, dosya oluşturma, değiştirme, indirme, yükleme, paylaşma ve silme faaliyetleriyle ilişkili denetim kayıtları sağlayabilir. Ancak bu verilerin kapsamı hizmete, abonelik türüne, yapılandırmaya ve saklama politikasına bağlıdır.

Örneğin Microsoft 365 ortamında uygun yetkilerle Microsoft Purview denetim kayıtları araştırılabilir. Bu kayıtlar belirli işlemlerin hangi hesapla, hangi hizmette ve hangi zamanda ilişkilendirildiğini gösterebilir. Fakat bir denetim kaydının bulunması, o işlemi fiziksel olarak hangi insanın gerçekleştirdiğini tek başına açıklamayabilir.

  • Bulut hesabına farklı cihazlardan erişilmiş olabilir.
  • Bir uygulama otomatik eşitleme işlemi gerçekleştirmiş olabilir.
  • Yetkilendirilmiş üçüncü taraf entegrasyonları faaliyete neden olmuş olabilir.

Dolayısıyla bulut olayları incelenirken hesap, uygulama, cihaz ve işlem bağlamı birbirinden ayrılmalıdır.

Dosya bulutta silinmişse geçmişi de silinir mi?

Her zaman değil. Bazı hizmetlerde silinen dosyalar belirli süre geri dönüşüm alanında tutulabilir. Sürüm geçmişi, etkinlik kayıtları veya saklama politikaları geçmiş işlemler hakkında bilgi sunabilir. Ancak tüm bulut hizmetlerinin aynı şekilde çalıştığı varsayılmamalıdır.

Örneğin dosya kullanıcı arayüzünde görünmez hâle geldiğinde, ilgili hizmette başka kayıtların bulunup bulunmadığı ayrıca araştırılmalıdır.

Bazen dosyanın içeriğine erişim mümkün olmazken dosyaya ilişkin işlem göstergeleri bulunabilir. Bazen de denetim kayıtları saklama süresi dışında kaldığı için erişilemez.

Bu nedenle bulut incelemesinde yalnızca neyin bulunduğu değil, hangi kayıtların erişilebilir olduğu ve hangi süreyi kapsadığı da açıklanmalıdır.

Android telefon neden farklı bir veri kaynağıdır?

Kullanıcının Android telefonunda bulut hizmetinin uygulaması bulunduğunu düşünelim. Bu uygulama belirli dosyalar, hesap bilgileri, önbellek ve uygulama faaliyetleriyle ilişkili veriler saklayabilir. Fakat uygulamanın telefonda yüklü olması, ilgili gizli belgenin o telefonda açıldığını kanıtlamaz.

Android, uygulama verilerini farklı erişim alanlarında saklayabilir. Uygulamaya özgü dahili dosyalar, önbellekler ve paylaşılan depolama alanları farklı erişim kurallarına sahiptir. Özellikle modern Android sürümlerinde uygulama yalıtımı ve şifreleme, belirli verilere erişimi sınırlandırır.

Bu nedenle bilgisayarda kullanılan klasik dosya inceleme yaklaşımını Android'e doğrudan uygulamak her zaman mümkün değildir. Cihazın modeli, Android sürümü, uygulama sürümü, ekran kilidi durumu ve edinim yöntemi önemli olabilir.

SQLite veri tabanları neden dikkat çeker?

Bazı Android uygulamaları, verilerini SQLite veri tabanlarında saklayabilir. Bu veri tabanlarında dosya kayıtları, uygulama durumları veya belirli kullanıcı faaliyetleriyle ilişkili tablolar bulunabilir. Ancak her tablo adı doğrudan kullanıcı eylemini açıklamaz.

Örneğin "files" adlı bir tabloda kayıt bulunması, listedeki her dosyanın kullanıcı tarafından bilinçli olarak açıldığını göstermez. Tablo, uygulamanın eşitleme envanterini de temsil ediyor olabilir. Bu nedenle veri tabanını doğru yorumlamak için uygulamanın veri modelini ve kayıt oluşum davranışlarını anlamak gerekir.

WAL dosyaları neden önemlidir?

SQLite, belirli yapılandırmalarda Write-Ahead Logging (WAL) mekanizmasını kullanabilir. Bu durumda ana veri tabanı dosyasının yanında "-wal ve -shm" uzantılı ilişkili dosyalar bulunabilir. Özellikle devam eden veya henüz ana veri tabanına aktarılmamış işlemler açısından bu yapıların dikkate alınması önemlidir.

Yalnızca ana veri tabanını kopyalayıp ilişkili dosyaları göz ardı etmek, bazı durumlarda eksik bir görünüm oluşturabilir. Fakat WAL içindeki her kayıt, silinmiş bir kullanıcı verisinin kurtarıldığı anlamına gelmez. Burada da teknik mekanizmanın doğru anlaşılması gerekir.

Android uygulaması bilgisayardaki olayla nasıl ilişkilendirilir?

Diyelim ki bilgisayarda bir belgenin bulut hizmetiyle ilişkili olduğunu düşündüren kayıtlar var. Android telefonun yetkili incelemesinde ise aynı bulut hesabıyla bağlantılı belirli uygulama kayıtları bulundu.

Bu bilgiler bir ilişkiyi araştırmak için kullanılabilir. Ancak aynı hesabın iki cihazda bulunması, dosyanın gerçekten telefona indirildiğini veya telefonda açıldığını kanıtlamaz.

Özellikle otomatik eşitleme işlemleri dikkate alınmalıdır. Hangi dosyanın, hangi sürümünün, hangi cihazda ve hangi işlem sonucunda bulunduğu araştırılmalıdır.

Peki BitLocker bu olayın neresinde?

İncelenen Windows bilgisayarın diski BitLocker ile şifrelenmiş olsun. Bu durum, dijital delilin elde edilmesi açısından önemli bir teknik koşuldur. BitLocker'ın amacı, depolanan verileri belirli yetkisiz erişim senaryolarına karşı korumaktır.

Bir bilgisayarın diski fiziksel olarak elde edilmiş olsa bile ilgili birimin kilidi açılamadığında içerik şifreli durumda kalabilir. Bu nedenle disk imajına sahip olmak, dosyaların okunabilir içeriklerine erişmekle aynı şey değildir.

Açık sistemle kapalı sistem arasındaki fark

Bilgisayar çalışır durumdayken şifreli birime erişim sağlanmış olabilir. Buna karşılık cihaz kapatıldığında veya birim kilitlendiğinde aynı erişim mümkün olmayabilir. Dolayısıyla şifreli sistemlerde edinim kararı, mevcut durum ve erişilebilir veri kapsamı değerlendirilerek verilmelidir.

Ancak çalışan sisteme müdahale edilmesi de kayıtları değiştirebilir. Burada kolay ama her koşulda geçerli bir cevap yoktur. Hangi yöntemin seçildiği, hangi verilerin elde edildiği ve hangi sınırlılıkların bulunduğu belgelenmelidir.

Örnek kanıt karşılaştırması


Bu tablo aynı zamanda modern dijital adli bilişimin neden yalnızca disk incelemesiyle sınırlı kalamayacağını gösterir.

Sonuç: Veri yer değiştirir, kanıtın anlamı da değişebilir

Bir belge bilgisayarda oluşturulabilir, buluta gönderilebilir, başka cihazda görüntülenebilir ve daha sonra silinebilir. Ancak bütün bu işlemler aynı delil kaynağında görünmez.

Bilgisayarın tarayıcı geçmişiyle bulut hizmetinin denetim kaydı farklı sorulara cevap verir. Android uygulama verileri başka bir görünüm sunabilir. BitLocker ise veri kaynağına hangi koşullarda erişilebileceğini etkileyebilir.

İyi bir incelemeci, farklı kaynaklardan gelen kayıtları tek bir hikâyeye zorlamaz. Önce her kaynağın hangi bilgiyi gerçekten sunduğunu belirler. Ardından bağımsız verilerin birbirini destekleyip desteklemediğini araştırır.

Dijital delilin değeri bulunduğu cihazdan değil, nasıl elde edildiğinden, neyi temsil ettiğinden ve hangi sonuçları güvenilir biçimde desteklediğinden doğar.

Kaynaklar

  1. Microsoft — Microsoft Purview Audit Log Search: https://learn.microsoft.com/en-us/purview/audit-search
  2. SWGDE — Digital Evidence from Cloud Service Providers: https://www.swgde.org/23-f-004/
  3. Android Developers — App-Specific Storage: https://developer.android.com/training/data-storage/app-specific
  4. SQLite — Write-Ahead Logging: https://www.sqlite.org/wal.html
  5. Microsoft — BitLocker Recovery Overview: https://learn.microsoft.com/en-us/windows/security/operating-system-security/data-protection/bitlocker/recovery-overview
  6. Microsoft — Get-BitLockerVolume: https://learn.microsoft.com/en-us/powershell/module/bitlocker/get-bitlockervolume