1. Çalışma Ortamı Gözetimi Tam Olarak Nedir?
Çalışma ortamı gözetimi; çalışanların sağlığını etkileyebilecek fiziksel, kimyasal, biyolojik, ergonomik ve psikososyal tüm unsurların düzenli olarak izlenmesidir.
Basit bir örnekle:
* Ofiste yanlış yükseklikte bir sandalye,
* Depoda yetersiz aydınlatma,
* Şantiyede korumasız bir iskele…
Bunların her biri gözetim faaliyetinin konusudur.
2. Tehlike Sınıfları Neden Bu Kadar Önemli?
Türkiye’de işyerleri az tehlikeli, tehlikeli ve çok tehlikeli olarak sınıflandırılır. Gözetimin yoğunluğu da bu sınıfa göre değişir. Az tehlikeli ofislerde ergonomi ön plandayken, çok tehlikeli bir madende gaz ölçümleri hayati önem taşır.
3. İşin Başlangıcı: Planlama
İyi bir çalışma ortamı gözetimi masa başında başlar. Uzman şu soruların cevabını arar:
* Hangi bölümlerde hangi riskler var?
* Geçen yıl hangi kazalar yaşandı?
* Hangi ölçümler yapılmalı?
Örneğin dökümhanede yaz ayları yaklaşırken termal stres ölçümlerinin erkenden planlanması, ciddi sağlık sorunlarını önleyebilir.
4. Az Tehlikeli İşyerlerinde Sahadan Hikâyeler
Bir çağrı merkezinde çalışanların boyun ağrılarından şikâyet ettiğini düşünelim. İnceleme yapıldığında ekranların göz hizasının çok altında olduğu görülür.
Başka bir ofiste acil çıkış kapısının önüne dolap konulmuştur. Kimse kötü niyetli değildir ama bir yangında saniyeler hayat kurtarır.
Bu tür işyerlerinde sık karşılaşılan örnekler:
* Klima bakımlarının aksaması,
* Geçiş yollarında kablolar,
* Yangın tatbikatlarının unutulması,
* Deprem dolap sabitlemelerinin yapılmaması.
Küçük görünen bu detaylar, zincirleme kazaların başlangıç noktası olabilir.
5. Tehlikeli İşyerlerinde Gerçek Riskler
Depo ve atölye ortamları bambaşka bir dünyadır.
* Bir depoda forklift ile yaya yolları ayrılmamışsa, kazalar sadece zaman meselesidir.
* Bir tekstil tesisinde pamuk tozu ölçümleri yapılmıyorsa, çalışanlar fark etmeden akciğerlerini yıpratır.
Sahada en sık rastlanan durumlar şunlardır:
* Gürültü seviyesinin sınırların üzerinde olması,
* Pres makinelerinde koruyucuların sökülmesi,
* Kaygan zeminler,
* Raf kapasite etiketlerinin olmaması,
* Havalandırma sistemlerinin yetersizliği.
* Bu noktada yönetime düşen görev nettir: geçici çözümler değil, kalıcı yatırımlar.
6. Çok Tehlikeli İşyerlerinde Sıfır Tolerans
İnşaat, maden ve döküm tesislerinde hata payı yoktur.
* Bir şantiyede yaşam hattı olmayan bir çalışma platformu, sadece bir uygunsuzluk değil; potansiyel bir ölüm nedenidir.
* Gaz dedektörü çalışmayan bir maden ocağı ise alarm vermeyen bir saat gibidir.
Bu sınıfta karşılaşılan örneklerden bazıları:
* Etiketsiz iskeleler,
* Kapalı alan izin sistemi olmadan yapılan işler,
* Süresi geçmiş basınçlı kaplar,
* Çalışmayan yangın algılama sistemleri,
* Eksik kurtarma planları.
Burada yaklaşım basittir: risk varsa, iş durur.
7. Ölçümler Neden Yönetimin Diline Çevrilmeli?
Yönetime şu soruların cevabı verilmelidir:
* Riskin büyüklüğü nedir?
* Yasal sonuçları nelerdir?
* Üretimi durdurur mu?
* Ne kadarlık yatırımla çözülebilir?
Gürültü ölçümü 92 dB çıkan bir alanda sadece sayı yazmak yetmez; bunun işitme kaybına, tazminata ve üretim kaybına etkisi anlatılmalıdır.
8. Önlem Almak mı, Bedel Ödemek mi?
Çalışma ortamı gözetiminin en kritik çıktısı, düzeltici ve önleyici faaliyetlerdir.
* Az tehlikeli bir ofiste ergonomik sandalye yatırımı küçük görünür ama rapor günlerini azaltır.
* Tehlikeli bir atölyede lokal emiş sistemi kurmak, ileride açılacak meslek hastalığı davalarından çok daha ucuzdur.
* Çok tehlikeli bir tesiste gaz izleme altyapısı ise maliyet değil, hayat sigortasıdır.
9. İzleme ve Denetim: İş Bitmez, Yeni Başlar
Önlem almakla süreç tamamlanmaz. Ölçümler tekrar edilir, sahaya çıkılır ve şu sorular sorulur:
* Gerçekten işe yarıyor mu?
* Çalışanlar uyguluyor mu?
* Yeni riskler ortaya çıktı mı?
KPI’lar burada devreye girer:
* Maruziyet süresi,
* Uygunsuzluk sayısı,
* Kaza sıklık oranı,
* Üretim duruş günleri.
10. Son Söz: Güvenlik Bir Maliyet Değil, Yönetim Tercihidir
Çalışma ortamı gözetimi; uzmanların tek başına yürüteceği bir faaliyet değildir. Üst yönetimin kararlılığı, orta kademe yöneticilerin desteği ve çalışanların katılımı olmadan sürdürülebilir olmaz.
"Önlemek, ödemekten her zaman daha ucuzdur."
Kaynaklar:
* https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=16923&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
* https://chatgpt.com
* https://gemini.google.com